Custom Search

Likopen; domates, karpuz ve greyfurt gibi bitkilere kırmızı renk veren karotenler sınıfından bir pigmenttir. Doğal bir renk verici olması yanında likopen sağlığımıza pek çok faydaları var. Öyle ki likopen içeren yiyecekler revaç buluyor. Hatta likopen hapları bile mevcut.

Likopenin Faydaları

Likopen, E vitamininden on kat güçlü bir antioksidandır. Bunun ne anlama geldiğini ve likopenin sağlığımıza faydalarını anlamak için ilk önce antioksidan ve serbest radikallerden bahsetmemiz gerek. Serbest radikaller hücrelere ve DNA’ya zarar vererek kansere ve yaşlanmaya yol açarlar. Antioksidanlar, serbest radikalleri etkisiz hale getirerek hücreleri koruyan faydalı bileşiklerdir. Güçlü bir antioksidan olan likopenin de yaşlanmayı geciktirici ve kanseri önleyici etkilerinin olması gayet muhtemel.

Bunun dışında likopen, vücudumuzdaki hücreler arasındaki iletişimi sağlayan bağlantıları (gap junctions) güçlendiriyor. Bu bağlantılar kanser hücrelerinin diğer hücreler tarafından tespit edilmesini kolaylaştırıyor. İşte bu yüzden likopenin kansere yakalanma ihtimalini azalttığı düşünülüyor.

Likopenin kanseri önleyici etkisiyle ilgili iddia ve çalışmalar genellikle prostat kanseri üzerinde yoğunlaşmıştır. Laboratuvar ortamında yapılan deneyler likopenin prostat kanser hücrelerinin üremesini yavaşlatabileceğini göstermiştir.1 Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde likopenin kanser vakalarını azalttığı gözlenmiştir. Likopenin insanlarda prostat kanseri riskine etkisi ile ilgili bir dizi araştırmada, likopen içerikli besinler alan kişilerde kansere yakalanma oranında küçük de olsa azalma görülmüştür. Bu durumda likopen önleyici bir etkiye sahip olabilir ancak kanseri tedavi edebileceğine dair kesin bir veri yoktur. Zira, kanser hastalarına likopen desteği vererek yapılan araştırmalardan kesin bir sonuç alınamamıştır.

Likopenin başka bazı faydaları da olduğuna dair bulgular söz konusudur. Almanya’da yapılan bir deneyde, 10 hafta boyunca likopen destekli beslenen kişilerde güneş ışığına maruz kalma sonucu renk değişiminde %40 azalma tespit edilmiştir.Öyle görünüyor ki likopen, cildinizin ultraviyole ışınlara direncini de artırmaktadır. Bu uzun vadede çilt yaşlanmasını geciktirici bir katkı sağlayabilir. Ancak likopenin koruyucu güneş kremlerinin yerini tutmayacağını önemle hatırlatalım. Krem sürmeden sıcak bir yaz günü doğrudan güneşe maruz kalırsanız, birkaç domates veya bir miktar karpuz yemeniz cildinizin kızarmasına kesinlikle engel olmayacaktır.

Likopen’in kemik sağlığı açısından da etkili olduğunu araştırmalar gösteriyor. Kanada’da yapılan bir araştırmada 60 kadın bir ay boyunca likopen içeren gıdaları tüketmedi. Bu sürenin sonunda yapılan kemik erimesi belirtilerinde artış gözlendi. Araştırmanın ikinci bölümünde kadınların bir kısmı domates suyu ve haplarla likopen almaya başladı. Sonuçta likopen alan grupta osteoporoz bulgularında azalma gözlendi.3

2014 yılında Cambridge Üniversitesi’nde yapılan bir deneye göre likopen, kalp hastalarında kan damarlarının güçlenmesini de sağlıyor.Bu likopenin kalbe iyi geldiği ve kalp krizi riskini azalttığı yönündeki teorileri destekleyen bir bulgu ama kesin bir şey söylemek için daha çok araştırma gerekli. Öte yandan, daha önce de Finlandiya’da yapılan bir araştırma likopenin kan pıhtılaşması kaynaklı inme riskini yüzde 59 azalttığını göstermişti.5

Likopen Hangi Besinlerde Bulunur?

Likopen deyince akla ilk gelen gıda domates. Öyle ki likopen kelimesi bile domatesin latince adı olan “lycopersicon” kelimesinden türetilmiş. 100 g olgun, çiğ domateste yaklaşık 3 mg likopen var. Domatesteki likopenle ilgili ilginç bir noktayı belirtelim. Genelde sebze ve meyvelerin besin değeri pişirilince düşer ancak domates için durum farklı. İnsan vücudundaki likopen molekülleri halka şeklinde bir dizilime sahip. Domatesteki likopen molekülleri ise çizgi şeklinde. Domates pişirilince veya herhangi bir ısıtma işlemine maruz kalınca likopen halka şekline geçiyor ve vücutta emilimi kolaylaşıyor. Başka bir deyişle domates suyu, ketçap veya domates salçası gibi ısı işlemi görmüş ürünler likopen almak için daha faydalı. Domatesle birlikte yağ yemek, likopen emilimini daha da artırıyor. Bu yüzden, bir miktar yağ içeren domates salçalı bir yemek likopen kaynağı olarak harika bir seçim.

Yaz günlerinde sıvı ihtiyacımızı giderirken ağzımızı da tatlandıran karpuz da likopen açısından oldukça zengin. 100 g karpuzda 4-5 mg likopen var. Dahası araştırmalar karpuzdaki likopenin çiğ domatese göre daha iyi sindirildiğini gösteriyor. Karpuz ne kadar kırmızıysa likopen oranı da o kadar yüksek oluyor.

Kırmızı renkli greyfurt da 100 g’da 1 mg oranında likopen içeriyor. Kan portakalının kırmızı rengini ise genelde antisiyonin adlı başka bir pigment veriyor. Diğer pekçok sebze ve meyve de eser miktarda likopen bulunduruyor ama bunların oranı karpuz ve domatesle karşılaştırılacak düzeyde değil.

1-) cancer.gov

2-) Stahl W, Heinrich U, Aust O, Tronnier H, Sies H. (2006) Lycopene-rich products and dietary photoprotection. Photochem Photobiol Sci. 5:238-42.

3-) dailymail.co.uk

4-) cam.ac.uk

5-) harvard.edu

 

Custom Search